Đầu tư chứng khoán là gì? Các đặc điểm, phân loại và cách thức để đầu tư chứng khoán.

Từ trước đến nay, chứng khoán luôn là kênh đầu tư thu hút được nhiều người vì tính đa dạng và khả năng sinh lời của nó. Làm thế nào để có thể đưa ra được những quyết định đầu tư hiệu quả, bài viết sau đây sẽ cung cấp cho bạn từ A – Z các kiến thức về đầu tư chứng khoán.


1. Chứng khoán là gì?


Chứng khoán là các giấy tờ có giá khác nhau được phát hành bởi tổ chức. Đây là công cụ xác định việc sở hữu hợp pháp của người nắm giữ với tài sản hoặc vốn của công ty hay tổ chức phát hành.

Chứng khoán bao gồm các loại: Trái phiếu, cổ phiếu, chứng chỉ quỹ, chứng quyền, chứng khoán phái sinh và các loại chứng khoán theo luật quy định.

- Trái phiếu (chứng khoán nợ): Người sở hữu trái phiếu có quyền và lợi ích hợp pháp đối với khoản nợ của tổ chức phát hành.

- Cổ phiếu (chứng khoán vốn):  Người sở hữu cổ phiếu có quyền và lợi ích hợp pháp đối với một phần vốn cổ phần của tổ chức phát hành.

- Chứng chỉ quỹ: Người sở hữu loại chứng khoán này được công nhận quyền sở hữu đối với phần vốn góp tại quỹ đầu tư chứng khoán.

- Chứng quyền được phát hành đồng thời với phát hành cổ phiếu ưu đãi hoặc trái phiếu. Người nắm giữ chứng quyền trong một khoảng thời gian cụ thể sẽ được mua một số lượng cổ phiếu phổ thông xác định với mức giá nhất định.

- Chứng khoán phái sinh: Là một dạng hợp đồng tài chính được xác lập vào một ngày nhất định giữa 2 bên tham gia, thỏa thuận về giao dịch được thực hiện trong tương lai. Giao dịch thỏa thuận thường có liên quan đến giao dịch mua-bán tài sản nào đó (hay còn gọi là tài sản cơ sở của chứng khoán phái sinh). Trong thời hạn hiệu lực của hợp đồng, giá trị của chứng khoán phái sinh biến thiên theo giá trị tài sản cơ sở.


2. Các đặc tính của chứng khoán

- Tính thanh khoản (Liquidity): Chứng khoán có tính thanh khoản tương đối cao so với các tài sản khác loại thông qua việc dễ dàng mua bán trên thị trường.

- Tính rủi ro (Risky): Bất kỳ khoản đầu tư nào cũng có 2 mặt luôn tồn tại song song và đối lập nhau đó chính là lợi nhuận và rủi ro.

- Tính sinh lợi (Profitable): Lợi nhuận mà chứng khoán mang lại chính là thứ mà các nhà đầu tư tìm kiếm khi tham gia vào thị trường, và họ luôn mong muốn nhận được lợi nhuận kỳ vọng lớn hơn trong tương lai.


3. Tổng quan về thị trường chứng khoán

3.1. Khái niệm

Là nơi diễn ra các giao dịch mua bán, trao đổi, phát hành các loại chứng khoán. Các giao dịch này sẽ làm thay đổi quyền sở hữu đối với chứng khoán của tổ chức phát hành.

Các thành phần tham gia vào thị trường chứng khoán gồm có: Nhà phát hành, nhà đầu tư, các tổ chức trung gian thực hiện giao dịch (Công ty chứng khoán, Quỹ đầu tư, Trung gian tài chính), các tổ chức quản lý thị trường chứng khoán (Sở giao dịch chứng khoán, Trung tâm lưu ký chứng khoán)

3.2. Chức năng

- Đối với nền kinh tế: Thị trường chứng khoán như một mạng lưới dẫn vốn trong nền kinh tế, giúp cho người có tiền nhàn rỗi và người đang cần vốn có thể dễ dàng gặp nhau mà không cần thông qua trung gian. Thị trường chứng khoán hoạt động có hiệu quả sẽ đem lại lợi ích vô cùng lớn cho nền kinh tế, nguồn tiền nhàn rỗi trong dân cư sẽ góp phần vào công cuộc sản xuất kinh doanh trong xã hội.

- Đối với tổ chức phát hành: Đây là kênh dẫn vốn vô cùng hiệu quả, giúp các doanh nghiệp tiếp cận được nguồn vốn nhàn rỗi từ công chúng một cách nhanh chóng. Đồng thời còn giúp đánh giá hoạt động của doanh nghiệp thông qua sự minh bạch trong công bố thông tin, giúp tạo ra môi trường cạnh tranh lành mạnh, nâng cao hiệu quả sử dụng vốn.

- Đối với nhà đầu tư: Đây là kênh đầu tư với mức lợi nhuận hấp dẫn và chắc chắn cao hơn lãi gửi tiết kiệm tại các ngân hàng

- Công cụ giúp Chính phủ thực hiện các chính sách vĩ mô: Thị trường chứng khoán là công cụ điều tiết hiệu quả của chính sách tiền tệ của Chính phủ. Chính phủ có thể điều tiết lượng tiền trên thị trường thông qua việc mua – bán chứng khoán.


4. Phân loại thị trường chứng khoán

4.1. Thị trường sơ cấp

Là nơi phát hành cổ phiếu ra thị trường lần đầu (còn gọi là IPO). Tại đây các nhà đầu tư như Chính phủ, Doanh nghiệp, Quỹ đầu tư… sẽ được mua chứng khoán phát hành lần đầu. Công ty phát hành sẽ huy động được nguồn vốn từ hoạt động này.

4.2. Thị trường thứ cấp

Là nơi diễn ra các giao dịch chứng khoán đã được phát hành ở thị trường sơ cấp. Thị trường thứ cấp là nơi mà chúng ta thực hiện mua bán chứng khoán hàng ngày. Tại Việt Nam có 3 sàn chủ đạo đó là HNX, HOSE và UPCOM. Việc mua bán chứng khoán lúc này không làm tăng vốn cho công ty phát hành mà thực chất chỉ là việc mua đi bán lại, chuyển đổi quyền sở hữu giữa các nhà đầu tư với nhau. Giá trị mua bán sẽ phụ thuộc vào cung cầu thị trường. Thị trường thứ cấp là nơi tạo ra cơ hội kiếm lời cho các nhà đầu tư.

Thời gian giao dịch tại các sàn chứng khoán ở Việt Nam là từ thứ 2 đến thứ 6 hàng tuần (trừ lễ, Tết), buổi sáng từ 9h – 11h30 và buổi chiều từ 13h – 15h


5. Các bước cơ bản để đầu tư chứng khoán

Bước 1: Mở tài khoản chứng khoán

Nhà đầu tư muốn giao dịch trên thị trường chứng khoán cần phải có một tài khoản chứng khoán. Hiện nay các Công ty chứng khoán đều đầu tư rất mạnh về mảng công nghệ, nhà đầu tư muốn mở tài khoản có thể trực tiếp đến mở tại công ty hoặc tự mở online bằng công nghệ AI. Bạn có thể tham khảo và tải app của công ty chứng khoán và làm theo hướng dẫn, việc mở tài khoản diễn ra khá nhanh chóng.

Bước 2: Nạp tiền

Sau khi hoàn tất việc mở tài khoản, bạn cần có số dư tiền mặt trong tài khoản chứng khoán của mình để có thể thực hiện giao dịch. Việc nạp tiền thực hiện thông qua tài khoản ngân hàng liên kết.

Bước 3: Lựa chọn cổ phiếu

Thường xuyên cập nhật tình hình kinh tế, xu hướng ngành nghề để xác định cổ phiếu của ngành nào đang có xu hướng đi lên. Trong hàng nghìn mã cổ phiếu niêm yết trên sàn, việc lựa chọn được cổ phiếu tốt sẽ giúp khoản đầu tư của bạn an toàn và có hiệu quả. Bluechips có thể là một gợi ý hoàn hảo cho những nhà đầu tư mới vì độ rủi ro khá thấp.

Bước 4: Lựa chọn chiến lược đầu tư

Tùy thuộc vào dòng vốn cũng như mức độ hiểu biết của nhà đầu tư về thị trường chứng khoán, bạn có thể lựa chọn các chiến lược đầu tư ngắn hạn, dài hạn, phân tích kỹ thuật, phân tích cơ bản phù hợp với mục tiêu của bản thân để việc đầu tư mang lại lợi ích cao nhất.

Bước 5: Xuống tiền đầu tư

Lựa chọn thời điểm thích hợp để mua chứng khoán, không nên mua hết tiền trong một lần mà nên chia nhỏ thành vài đợt để có thể sở hữu chứng khoán với một mức giá trung bình hợp lý.

Bước 6: Theo dõi thị trường và đưa ra quyết định

Mục tiêu của các nhà đầu tư tại thị trường thứ cấp là tìm kiếm lợi nhuận. Vì vậy khi mã chứng khoán bạn nắm giữ đạt được mức lợi nhuận kỳ vọng, bạn có thể bán đi kiếm lời hoặc tiếp tục giữ với kỳ vọng cao hơn tùy vào nhận định của bạn với thị trường trong tương lai. Tuy nhiên bạn cũng cần chuẩn bị tâm lý đối mặt với khoản lỗ khi thị trường đi xuống, việc tiếp tục gồng lỗ chờ giá lên hay cắt lỗ để tìm kiếm cơ hội đầu tư khác là một câu hỏi khó mà các nhà đầu tư cần có thời gian trải nghiệm mới có thể đưa ra quyết định đúng đắn.


6. Tips cần lưu ý khi tham gia đầu tư chứng khoán

- Vốn: Nhà đầu tư cần chuẩn bị một số vốn hợp lý, tùy thuộc vào tình hình tài chính của mình. Đối với những người mới không nên đầu tư quá nhiều khi bắt đầu, cần phải làm quen thị trường, xác định chiến lược đầu tư để có kế hoạch dùng vốn hợp lý, tuyệt đối không thể dùng vốn ngắn hạn để đầu tư dài hạn, như vậy rủi ro thanh khoản rất cao.

- Kiến thức: Khi bắt đầu làm bất kỳ việc gì, mỗi người đều cần trang bị những kiến thức nhất định cho bản thân. Đầu tư chứng khoán cũng vậy, nhà đầu tư không thể xuống tiền khi chưa có kiến thức cơ bản về thị trường chứng khoán. Hiện nay với sự phát triển của công nghệ, việc tìm tòi kiến thức thông qua Internet là điều cực kỳ dễ dàng.

- Công nghệ: Một điều chắc chắn đó là ít nhất bạn cần có một chiếc smartphone để hỗ trợ trong việc theo dõi giao dịch và cập nhật các biến động thị trường.


7. Rủi ro khi đầu tư chứng khoán

- Rủi ro hệ thống: Là loại rủi ro có tác động đến toàn bộ thị trường không trừ ngành nào. Rủi ro này là loại rủi ro không thể tránh được, chỉ có thể đề phòng và làm giảm sự tác động của nó. Rủi ro hệ thống bao gồm rủi ro hàng hóa, rủi ro mô hình, rủi ro lạm phát và lãi suất, rủi ro thanh khoản.

- Rủi ro phi hệ thống: Là rủi ro xảy ra với từng ngành riêng lẻ, không gây tác động lên toàn bộ thị trường. Rủi ro phi hệ thống bao gồm rủi ro xếp hạng, rủi ro lỗi thời, rủi ro kiểm toán, rủi ro truyền thông, rủi ro pháp lý.

Giải pháp giảm thiểu rủi ro trong đầu tư chứng khoán

- Đa dạng hóa danh mục đầu tư

- Tập trung vào đầu tư nắm giữ dài hạn thay vì lướt sóng

- Tìm hiểu, nắm rõ thị trường

- Lựa chọn công ty môi giới chứng khoán uy tín

- Tuân thủ nguyên tắc đầu tư về mục tiêu lợi nhuận kỳ vọng cũng như điểm cắt lỗ


Lời kết

Không thể phủ nhận chứng khoán là kênh đầu tư vô cùng hấp dẫn, lợi nhuận cao. Khi bạn tham gia thị trường đủ lâu để tích lũy kinh nghiệm cũng như biết cách nắm bắt thị trường, bạn sẽ có chiến lược đầu tư thông minh, giảm thiểu rủi ro, tìm kiếm cơ hội với mục tiêu rõ ràng khiến nguồn tiền của mình sinh sôi nảy nở. Khoản đầu tư có thể có lãi hoặc bị lỗ là điều không thể tránh khỏi trên thị trường. Do đó nhà đầu tư cần tỉnh táo để đưa ra các quyết định đúng đắn tại đúng thời điểm. Có câu “Mạnh vì gạo, bạo vì tiền”, đừng nên quá e dè vì những rủi ro mà bỏ qua mất cơ hội đầu tư tốt, chúc các bạn thành công với quyết định của mình.