Hợp đồng tương lai là gì? Các loại hợp đồng tương lai và ưu – nhược điểm của nó

Hợp đồng tương lai là gì?


Trong lĩnh vực tài chính, Hợp đồng tương lai là thuật ngữ dùng để chỉ loại hợp đồng chuẩn hóa giữa hai bên – Bên Mua và Bên Bán – về việc giao dịch một loại tài sản nhất định nào đó với mức giá xác định trước và sẽ được thực hiện trong tương lai.

Ví dụ, vào đầu tháng 8/2021, ông B thỏa thuận mua của ông A 1 tấn gạo với kỳ hạn 1 tháng, giá hợp đồng là 200.000đ/kg. Đến đầu tháng 9, giá gạo thị trường đã lên 250.000đ/kg, thì ông A vẫn phải giao hàng cho ông B theo số lượng và giá cả thỏa thuận trong hợp đồng ban đầu.

Tài sản cơ sở trong các Hợp đồng tương lai không nhất thiết phải là các loại hàng hóa truyền thống, mà nó còn có thể là tiền tệ, chứng khoán, chỉ số chứng khoán hay các loại công cụ tài chính khác.


Có những loại Hợp đồng tương lai nào?



Việc phân loại hợp đồng tương lai thường dựa vào các loại tài sản cơ sở của hợp đồng đó

Hợp đồng tương lai hàng hóa cơ bản: danh sách này bao gồm các loại nông sản (ngũ cốc, gia súc và  thịt gia súc, cà phê, gỗ, bông,v.v…), kim loại (vàng, bạc, platinum, niken, thiếc, v.v…) và năng lượng (dầu thô, khí thiên nhiên, xăng không chì, điện, than,v.v...). Khi đáo hạn hợp đồng thì Bên Bán sẽ thực hiện chuyển giao hàng hóa cho bên Mua.


  • Hợp đồng tương lai tiền tệ: Các đồng tiền được sử dụng như tài sản cơ sở cho loại hợp đồng này rất đa dạng, ví dụ như bảng Anh, đô Canada, đô Úc, yên Nhật. v.v… Hợp đồng tương lai tiền tệ giúp các nhà đầu tư kiếm lời từ biến động tỉ giá hối đoái, hoặc là để phòng ngừa rủi ro.
  • Hợp đồng tương lai cổ phiếu: tài sản cơ sở cho loại hợp đồng này là các cổ phiếu riêng lẻ được niêm yết trên sàn giao dịch, và thường thì những cổ phiếu này cần đáp ứng được một số điều kiện nhất định, nhất là về tính thanh khoản.
  • Hợp đồng tương lai chỉ số cổ phiếu: thay vì sử dụng cổ phiếu riêng lẻ như trên, ở loại hợp đồng này, tài sản cơ sở là các Chỉ số cổ phiếu, có thể là chỉ số chung toàn thị trường, chỉ số ngành hay chỉ số một nhóm cổ phiếu nhất định nào đó. Đối với loại hợp đồng này, khi đáo hạn thì sẽ không có sự chuyển giao cổ phiếu diễn ra, mà hai bên sẽ chỉ thanh toán cho nhau bằng tiền.
  •  Hợp đồng tương lai trái phiếu và hợp đồng tương lai lãi suất: Hợp đồng tương lai trái phiếu thường được sử dụng ở thị trường nợ kỳ hạn trên 1 năm, còn hợp đồng tương lai lãi suất thì được áp dụng với các kỳ hạn lãi suất ngắn dưới 1 năm. HĐTL lãi suất có tài sản cơ sở thường là tín phiếu kho bạc và các khoản tiền gửi, còn HĐTL trái phiếu thì tài sản cơ sở thường là trái phiếu chính phủ với các thời hạn khác nhau.



Các đặc điểm của Hợp đồng tương lai



  • Tính chuẩn hóa: Một trong những đặc điểm của hợp đồng tương lai là các điều khoản trong hợp đồng đều được chuẩn hóa. Tại sở giao dịch nơi mà hợp đồng tương lai được niêm yết, các điều khoản chi tiết như loại tài sản, chất lượng và số lượng tài sản, cách thức giao hàng và thanh toán, v.v… đều được quy định rất cụ thể.
  • Được niêm yết: Hợp đồng tương lai là một công cụ được niêm yết công khai và giao dịch trên sàn chứng khoán phái sinh.
  •  Bù trừ và ký quỹ: các bên tham gia vào Hợp đồng tương lai đều phải thực hiện ký quỹ nhằm đảm bảo rằng các bên sẽ thực hiện nghĩa vụ thanh toán khi hợp đồng tới hạn. Các yêu cầu cụ thể về ký quỹ được quy định cụ thể cho từng loại hợp đồng tương lai. Việc thanh toán và bù trừ được thực hiện theo giá thực tế hàng ngày và báo số tiền lỗ/lãi vào tài khoản ký quỹ của nhà đầu tư. Khi số tiền xuống dưới mức quy định thì sở giao dịch sẽ yêu cầu ký quỹ bổ sung.
  • Dễ đóng vị thế: việc tham gia HĐTL vẫn có thể đảm bảo sự linh hoạt trong sử dụng nguồn vốn, ko bị đọng vốn, bởi vì các nhà đầu tư có thể đóng vị thế bất cứ lúc nào bằng cách tham gia HĐTL tương tự với vị thế ngược lại.
  • Đòn bẩy tài chính: khi mua bán hợp đồng tương lai, nhà đầu tư chỉ cần bỏ ra một phần tiền nhỏ để ký quỹ theo quy định, nhằm cam kết tài chính và đảm bảo thực hiện hợp đồng. Khi hợp đồng đến hạn và tài sản có biến động giá đúng như dự đoán của nhà đầu tư, khi đó họ sẽ nhận được lợi nhuận từ vị thế hợp đồng tương lai đó. Nhờ đòn bẩy tài chính này mà tỉ suất lợi nhuận của hợp đồng tương lai lớn hơn nhiều so với việc đầu tư trên thị trường tài sản cơ sở. 
  • Tính cam kết: khi Hợp đồng tương lai được xác lập, cả Bên Mua và Bên Bán đều bị ràng buộc bởi các quyền và nghĩa vụ được quy định sẵn, bắt buộc họ phải thực hiện đúng cam kết hợp đồng khi đến thời hạn.
  • Tính thanh khoản: các nhà đầu tư có thể mở và đóng vị thế rất dễ dàng nên thị trường hợp đồng tương lai có tính thanh khoản cao, giúp nó trở thành một công cụ đắc lực cho các nhà đầu tư.



Hợp đồng tương lai có lợi ích gì?



Hợp đồng tương lai nhận được sự đón nhận của nhiều nhà đầu tư là vì nó đem lại rất nhiều lợi ích.

Đầu tiên, hợp đồng tương lai có thể giao dịch rất nhanh chóng, thuận tiện. Nếu bạn dự đoán thị trường sẽ tăng điểm thì bạn có thể mở vị thế mua, hoặc khi bạn dự đoán thị trường giảm điểm thì bạn có thể mở vị thế bán hợp đồng tương lai. Bạn sẽ kiếm được lợi nhuận kể cả khi thị trường tăng hay giảm điểm, chỉ cần xu hướng thay đổi đó đúng với dự đoán của bạn là được.

Hơn thế nữa, giao dịch Hợp đồng tương lai còn thuận tiện hơn mua bán cổ phiếu ở chỗ bạn không cần thời gian chờ (khi mua cổ phiếu bạn cần chờ 2 ngày cho cổ phiếu về tài khoản rồi mới có thể bán). Với hợp đồng tương lai, bạn có thể đóng hoặc mở vị thế của mình bất cứ lúc nào trong một phiên giao dịch, bất kể là vị thế mua hay bán, nhờ đó các nhà đầu tư có thể tận dụng mọi biến động của thị trường để kiếm lời ngay lập tức.


Hợp đồng tương lai có nhược điểm gì?


Tất nhiên, mọi hình thức đầu tư đều có cả nhược điểm bên cạnh ưu điểm. Đối với hợp đồng tương lai, đòn bẩy tài chính vừa là lợi thế nhưng đồng thời cũng có thể trở thành nguy cơ. Nếu bạn dự đoán đúng biến động của thị trường, bạn có thể nhận được tỉ suất lợi nhuận lớn. Tuy nhiên, nếu giá tài sản cơ sở thay đổi không đúng với dự đoán, mức thua lỗ cũng sẽ lớn. Do đó, đòn bẩy tài chính là một công cụ các bạn cần hết sức cẩn thận khi sử dụng.

Một nhược điểm lớn nữa là yêu cầu ký quỹ bổ sung. Hợp đồng tương lai được thanh toán theo ngày, và các khoản lỗ/lãi sẽ được thể hiện  ngay trên tài khoản của ký quỹ của các nhà đầu tư. Lúc này, nếu số tiền trong tài khoản ký quỹ xuống thấp hơn mức quy định, nhà đầu tư buộc phải thực hiện ký quỹ bổ sung ngay, nếu không bổ sung kịp thời thì vị thế của bạn có thể bị đóng lại, dẫn đến thua lỗ. Vì vậy khi tham gia thị trường hợp đồng tương lai, các nhà đầu tư cần chuẩn bị kỹ về tài chính.